صورتحساب صوری یا فاکتور صوری چیست؟ بررسی جرایم و نکات صدور و استفاده - آموزشی

صورتحساب صوری یا فاکتور صوری به فاکتورهایی گفته می‌شود که بدون ارائه کالا یا خدمات واقعی صادر می‌شوند و هدف آن‌ها اغلب کاهش مالیات یا سوءاستفاده مالیاتی است. در این مقاله از لیموتکس  آن‌ را به صورت جامع بررسی می‌کنیم.

مطالعه این مقاله به مودیان، حسابداران و مدیران مالی کمک می‌کند تا از صدور یا استفاده غیرقانونی فاکتور صوری جلوگیری کرده و از جرایم مالیاتی پیشگیری کنند.

فاکتور فروش، مدرکی است که نشان می‌دهد یک معامله بین فروشنده و خریدار انجام شده است. این سند تجاری اهمیت زیادی دارد و اطلاعات کامل معامله را ارائه می‌دهد. اطلاعات شامل نوع کالا یا خدمات، تاریخ خرید، قیمت و مشخصات فروشنده و خریدار است.

این جزئیات برای سازمان امور مالیاتی بسیار مهم هستند، زیرا بر اساس آن‌ها مالیات محاسبه می‌شود. برخی از صاحبان کسب‌وکار با ارائه فاکتورهای جعلی سعی می‌کنند سازمان مالیاتی را فریب دهند تا از پرداخت مالیات فرار کنند.

در این مقاله، مفهوم فاکتور صوری را بررسی می‌کنیم، تأثیرات آن بر اقتصاد و مجازات‌های مرتبط را توضیح می‌دهیم و راهکارهایی برای پیشگیری از این مشکلات ارائه می‌دهیم.

تفاوت فاکتور رسمی و غیر رسمی چیست؟

فاکتورهای فروش به دو دسته رسمی و غیر رسمی تقسیم می‌شوند. فاکتورهای رسمی باید طبق قوانین وزارت امور اقتصاد و دارایی تنظیم شوند. صاحبان کسب و کار موظفند یک نسخه از این فاکتورها را به اداره مالیات بدهند. این فاکتورها باید حاوی مهر و امضای فروشنده باشند تا اطلاعات مالیاتی آنها معتبر باشد. اما در فاکتورهای غیر رسمی وجود مهر و امضا ضروری نیست. این فاکتورها برای آگاهی مشتری صادر می‌شوند و بیشتر در کسب و کارهای کوچک استفاده می‌شوند.

فاکتور صوری یا صورتحساب صوری جیست؟

فاکتور صوری یک سند مالی است که به نظر قانونی می‌آید اما واقعی نیست. این اسناد توسط برخی افراد و سازمان‌ها برای منافع شخصی در کسب‌وکارها استفاده می‌شود. در حالی که این فاکتورها به ظاهر معاملات را شفاف نشان می‌دهند، در واقع قوانین مالیاتی و تجاری را نقض می‌کنند و می‌توانند پیامدهای حقوقی و اقتصادی جدی ایجاد کنند. استفاده از این نوع فاکتورها باعث رقابت ناعادلانه در بازار می‌شود و شفافیت مالی را کاهش می‌دهد. در ایران، صدور و استفاده از فاکتورهای صوری جرم محسوب می‌شود و مجازات‌های سختی مانند جریمه‌های مالی و حبس برای آن در نظر گرفته شده است.

آگاهی از فاکتور صوری و پیامدهای قانونی و اقتصادی آن برای حسابداران و کارآفرینان ضروری است. زیرا استفاده از این فاکتورها می‌تواند به اعتبار تجاری افراد آسیب جدی بزند. رعایت قوانین مالی و شفافیت در معاملات یکی از مهم‌ترین راه‌ها برای جلوگیری از این جرایم است. 

مبارزه دولت ها با فاکتور های صوری

فاکتور صوری یا غیر واقعی، توسط برخی افراد و شرکت ها صادر می شود. این فاکتورها به منظور سودجویی ایجاد می شوند. یکی از اصلی ترین دلایل صدور آنها، فرار مالیاتی است. این فاکتورها به اقتصاد کشور آسیب می زنند و باعث رشد اقتصاد زیرزمینی می شوند.

اگر صدور فاکتورهای صوری در کسب و کارهای بزرگ ادامه یابد، فرار مالیاتی بیشتر می شود و درآمد دولت به شدت کاهش می یابد. این عمل تأثیر منفی بر اقتصاد دارد. کسب و کارهای بزرگ که باید مالیات بر ارزش افزوده پرداخت کنند، باید فاکتورهای رسمی ارائه دهند. سازمان امور مالیاتی برای گرفتن مالیات از اطلاعات فاکتورهای رسمی استفاده می کند.

برخی از صاحبان کسب و کار، اطلاعات واقعی معاملات خود را از مدارک مالیاتی حذف می کنند و با فاکتورهای صوری، اطلاعات نادرست به سازمان امور مالیاتی می دهند. این سازمان با آگاهی از این اقدامات، سعی در شناسایی واقعیت دارد و تلاش می کند تا تعداد فاکتورهای صوری را کاهش دهد.

فاکتور صوری یا غیر واقعی باعث افزایش آسیب به اقتصاد و زیرساخت‌های کشور باعث کاهش رفاه عمومی می‌شود.

اثرات منفی صدور فاکتورهای صوری در اقتصاد شامل موارد زیر است:

• ارائه اطلاعات نادرست به کسب و کارها و عدم توانایی سازمان مالیاتی در ارزیابی صحیح سود و زیان.

• عدم وصول درآمدهای مالیاتی و ناتوانی دولت در تأمین هزینه‌های عمومی.

• کاهش توانایی در اتخاذ تصمیمات و سیاست‌های اقتصادی مؤثر.

• مشکل در رقابت برای کسب و کارهای پایبند به قوانین.

• از بین رفتن عدالت مالیاتی و عدم شفافیت در اقتصاد.

• افزایش قاچاق و پولشویی در کشور.

اهداف افراد برای استفاده از فاکتور جعلی چیست؟

استفاده از فاکتور صوری در کسب‌وکارها دلایل مختلفی دارد و معمولاً برای کاهش مالیات یا دستیابی به مزایای مالی غیرقانونی به کار می‌رود. این روش بیشتر در کسب‌وکارهای غیررسمی یا آنهایی که تحت نظارت مالیاتی کمتری قرار دارند، رایج است. در ادامه به تعدادی از دلایل اصلی استفاده از فاکتور صوری اشاره می‌شود:

فرار مالیاتی

فرار مالیاتی یکی از دلایل متداول استفاده از فاکتورهای صوری، کوشش برای کاهش مالیات است. در این روش، شرکت‌ها با صدور فاکتورهای جعلی، درآمد واقعی خود را کمتر نمایش می‌دهند تا مالیات کمتری بپردازند. این کار به آنها کمک می‌کند هزینه‌ها را کاهش و سود بیشتری به دست آورند. با اینکه این شیوه غیرقانونی است، همچنان در بسیاری از کسب‌وکارهای غیررسمی مورد استفاده قرار می‌گیرد.

پولشویی

پولشویی فاکتور صوری می‌تواند به عنوان ابزاری برای پولشویی به کار رود. افرادی که درآمدهای غیرقانونی دارند، با استفاده از این فاکتورها می‌توانند این درآمدها را به عنوان درآمد قانونی ثبت کنند. این کار نه تنها به فعالیت‌های مجرمانه کمک می‌کند، بلکه اعتماد عمومی به سیستم مالی را نیز تضعیف می‌سازد و سلامت اقتصادی کشور را به خطر می‌اندازد.

حساب‌سازی و وام‌گیری

حساب‌سازی و وام‌گیری برخی شرکت‌ها به منظور دریافت وام‌های بیشتر، از فاکتور صوری برای نشان دادن وضعیت مالی بهتری نسبت به واقعیت استفاده می‌کنند. این شرکت‌ها با ارائه فاکتورهای جعلی که درآمد یا فروش بالاتری را نشان می‌دهند، به بانک‌ها مراجعه می‌کنند. این اقدامات می‌تواند به نهادهای مالی آسیب بزند و در بلندمدت به ورشکستگی این شرکت‌ها منجر شود.

تکمیل اسناد و مدارک معاملاتی

تکمیل اسناد و مدارک معاملاتی گاهی افراد یا شرکت‌ها برای تکمیل مدارک معاملاتی خود به فاکتور صوری روی می‌آورند. این فاکتورها معمولاً زمانی مورد استفاده قرار می‌گیرند که فروشنده از صدور فاکتور رسمی امتناع کند یا خریدار به مدارکی برای اهداف قانونی نیاز داشته باشد. هرچند این اقدام ممکن است در نگاه اول بی‌ضرر به نظر برسد، اما از نظر قانونی تخلف محسوب می‌شود و می‌تواند مشکلات جدی برای طرفین ایجاد کند. همچنین چنین رفتارهایی احتمال سوءاستفاده و بروز اختلافات حقوقی را افزایش می‌دهد.

نحوه صدور فاکتور صوری و فروشندگان آن

صدور فاکتورهای جعلی برای کالاها یا خدماتی که فروخته نشده‌اند، یک عمل غیر قانونی است. برخی از صاحبان کسب و کار، فاکتورهایی برای کالاها و خدماتی صادر می‌کنند که هیچگاه به فروش نرفته‌اند. همچنین، آنها ممکن است کالاها و خدمات را با قیمتی بیشتر از قیمت واقعی فاکتور کنند. گاهی اوقات، فاکتورهای جعلی برای کالاها و خدماتی که قبلاً فروخته شده‌اند، دوباره صادر می‌شود.

فروشندگان این فاکتورها می‌توانند اشخاص حقیقی یا حقوقی باشند. این افراد ممکن است کسانی را که اطلاعات کافی ندارند، فریب دهند و از مدارک آنها سوءاستفاده کنند. همچنین، برخی شرکت‌ها با جعل مدارک یک شرکت ثبت شده، اقدام به دریافت گواهینامه ارزش افزوده می‌کنند تا بتوانند فاکتورهای جعلی را بفروشند.

نحوه شناسایی فاکتور صوری توسط سازمان امور مالیاتی

تشخیص فاکتورهای صوری یکی از چالش‌های بزرگ در حسابداری مالی است. این فاکتورها معمولاً فاقد مستندات واقعی و اطلاعات دقیق درباره معاملات هستند. به عنوان مثال، ممکن است اطلاعات فروشنده یا خریدار در فاکتور به طور ناقص یا نادرست ثبت شود و حتی امکان جعلی بودن آنها وجود دارد. نبود شماره ثبت قانونی، آدرس دقیق و اطلاعات تماس معتبر نیز می‌تواند نشان‌دهنده صوری بودن فاکتور باشد. همچنین، اگر مبلغ درج شده در فاکتور با معاملات واقعی یا قیمت‌های رایج بازار تطابق نداشته باشد، این نیز نشانه‌ای از غیرواقعی بودن فاکتور است. کارشناسان مالی و مالیاتی با بررسی دقیق اسناد مرتبط مانند قراردادها، رسیدهای بانکی و سوابق ترانکش ها می‌توانند به غیرواقعی بودن فاکتورها پی ببرند.

روش دیگر برای تشخیص فاکتورهای صوری، بررسی رفتار مالی طرفین معامله است. شرکت‌هایی که به طور مداوم از یک فروشنده خاص کالاهای غیرمعمول خریداری می‌کنند یا پرداخت‌هایی بدون مستندات معتبر دارند، می‌توانند مشکوک باشند. همچنین، بررسی سوابق مالیاتی و مطابقت اطلاعات درج شده در فاکتور با گزارش‌های مالیاتی می‌تواند به شناسایی این تخلفات کمک کند.

مراحل شناسایی فاکتورهای صوری توسط سازمان امور مالیاتی شامل موارد زیر است:

• بررسی فاکتورهای مربوط به فروش کالا و خدمات
• ارزیابی شناسه ملی شرکت‌ها و فروشندگان
• بررسی وضعیت انحلال شرکت‌ها و تطابق اطلاعات با واقعیت
• ارزیابی اعتبار گواهی ارزش افزوده تطابق نوع کالا و خدمات با فعالیت‌های شرکت
• بررسی مستندات حمل و نقل مانند بارنامه و بیجک
• بررسی مستندات پرداخت شامل فیش‌های واریزی و چک‌های بانکی

جرایم و عواقب صدور و خرید فاکتور صوری

مجازات‌های مرتبط با صدور فاکتور صوری در قوانین ایران به‌منظور حفظ سلامت اقتصادی و مبارزه با فساد مالی وضع شده‌اند. این مجازات شامل حبس از شش ماه تا دو سال و جریمه نقدی بین ۲۰ تا ۸۰ میلیون ریال است. همچنین فرد متخلف ممکن است از برخی حقوق اجتماعی و فعالیت‌های تجاری محروم شود. این اقدامات برای جلوگیری از سوءاستفاده‌های مالی و تقلب مالیاتی طراحی شده‌اند تا فساد و اثرات منفی آن بر اقتصاد کشور کاهش یابد.

اگر فرد متهم به صدور فاکتور صوری، در ارتباط با پولشویی باشد، طبق ماده ۹ قانون مبارزه با پولشویی، علاوه بر بازپرداخت درآمدهای غیرقانونی، باید یک‌چهارم درآمد حاصل از جرم را به‌عنوان جریمه پرداخت کند. این مجازات‌ها برای مقابله با کلاهبرداری‌های مالی و فرار مالیاتی در نظر گرفته شده‌اند. در صورتی که جرم فاکتور صوری به‌منظور فرار از مالیات و کسب سود غیرقانونی باشد، مجازات‌های سنگین‌تری شامل حبس و جریمه‌های اضافی ممکن است اعمال شود.

همچنین شخصی که اقدام به خرید این نوع از فاکتور می کند هم مرتکب جرم شده است. در واقع زمانی این جرم محقق می شود که شخص عالما و عامدا فاکتوری را خریداری کند که تمام اطلاعات آن غیر واقعی بوده و با این اطلاعات هیج معامله‌ای انجام نگرفته است. 

در بخش‌های قبلی درباره جرم صدور و خرید فاکتور صوری صحبت شد. شاید برای برخی این سوال پیش آمده باشد که مجازات این کار چیست. در اینجا به جزئیات بیشتری خواهیم پرداخت.

طبق مواد 274 و 275 قانون مالیات مستقیم، صدور و خرید فاکتور صوری جرم است و از طریق مراجع قضایی قابل پیگیری است. اگر شرایط لازم وجود داشته باشد، این عمل می‌تواند به عنوان جعل طبق ماده 523 قانون مجازات اسلامی شناخته شود.

خرید فاکتور صوری نیز از نظر قانون جرم به حساب می‌آید. مهم است بدانید که هر دو جرم یعنی صدور و خرید فاکتور صوری در صلاحیت دادگاه کیفری 2 قرار دارند. بر اساس مواد 274 و 275 قانون مالیات‌های مستقیم و ماده 19 قانون مجازات اسلامی، مجرم ممکن است به حبس، جریمه نقدی و ممنوعیت از صدور اسناد تجاری محکوم شود.

جزئیات اجرای مرحله جدید قانون پایانه‌های فروشگاهی از ۱ دی ۱۴۰۴ با معرفی سامانه لیموتکس

قانون‌گذار به دلیل بروز بی‌عدالتی مالیاتی، صدور و خرید فاکتور صوری را جرم دانسته و مجازات‌هایی برای آن تعیین کرده است. در این بخش، به توضیح مجازات‌های مرتبط با این جرایم می‌پردازیم.

طبق بند 5 ماده 274 قانون مالیات‌های مستقیم، صدور و خرید فاکتور صوری هر دو جرم مالیاتی به شمار می‌روند و مجازات آن‌ها تعزیری درجه 6 است. مجازات‌های تعزیری درجه 6 شامل حبس از شش ماه تا دو سال، جزای نقدی بین بیست تا هشتاد میلیون ریال، شلاق از سی و یک تا هفتاد و چهار ضربه، محرومیت از حقوق اجتماعی و انتشار حکم در رسانه‌ها است.

همچنین، بر اساس ماده 275 قانون مالیات‌های مستقیم، این جرایم می‌توانند توسط اشخاص حقوقی نیز انجام شوند. در این صورت، مجازات برای اشخاص حقوقی شامل ممنوعیت از یک یا چند فعالیت شغلی یا اجتماعی و ممنوعیت از صدور برخی اسناد تجاری به مدت شش ماه تا دو سال است. اگر فردی از طریق صدور یا خرید فاکتور صوری، مرتکب جرم پولشویی شود، طبق ماده 9 قانون مبارزه با پولشویی، او باید علاوه بر استرداد درآمد حاصل از جرم، به جزای نقدی معادل یک‌چهارم درآمد خود نیز محکوم گردد.

در بخش‌های قبلی درباره مجازات خرید و فروش فاکتورهای صوری توضیحاتی داده شد و روشن شد که این عمل طبق قانون مالیات‌های مستقیم جرم است و فرد مرتکب باید جریمه شود. در این قسمت، به عواقب استفاده از فاکتور صوری پرداخته می‌شود:

استفاده از فاکتور صوری یک جرم مالیاتی و غیرقانونی است که می‌تواند عواقب جدی برای فرد به همراه داشته باشد. این عمل ممکن است باعث کاهش اعتبار فرد در بازار شود و دیگران به او اعتماد نکنند.

عواقب دیگر استفاده از فاکتور صوری شامل رد دفاتر شرکت‌ها توسط سازمان امور مالیاتی، پرداخت جریمه‌های سنگین و ممنوعیت از شرکت در مناقصات و مزایده‌ها است. این جرم می‌تواند به کاهش درآمدهای دولت منجر شود زیرا افراد یا شرکت‌ها سعی می‌کنند با فاکتورهای صوری از پرداخت مالیات خودداری کنند. علاوه بر این، شرکتی که از فاکتورهای صوری استفاده کند، نمی‌تواند برای دریافت انواع وام از بانک‌ها و دیگر موسسات مالی اقدام کند و ممکن است به مجازات‌های نظیر حبس و جزای نقدی محکوم شود.

سامانه صدور و ارسال صورتحساب الکترونیکی لیموتکس

با راه اندازی و عملیاتی شدن سامانه مودیان مالیاتی و الکترونیکی شدن صورتحساب ها، سازمان امور مالیاتی کنترل بیشتری روی فرایند صدور و ارسال فاکتور ها پیدا کرده است و می تواند بهتر با فرار مالیاتی مبارزه کند.

برای فراگیری ارسال رایگان صورتحساب الکترونیکی خود می توانید از آموزش سامانه واسط ارسال صورتحساب الکترونیکی لیموتکس استفاده فرمایید.